E-Ticaret Sektörü Sektörü

Türkiye’de E-Ticaret Sektörünün Geçmişi, Gelişimi ve Mevcut Durumu

Türkiye’de e-ticaret sektörü, 2000’li yılların başında internet kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte görünür hâle gelmiş; 2010 sonrasında mobil internet, dijital ödeme sistemleri ve büyük platformların büyümesiyle hız kazanmıştır. 2017 yılında Ticaret Bakanlığı tarafından Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS)’in kurulması, sektöre ilişkin veri altyapısını güçlendirerek işletmelerin kayıt altına alınmasını ve sağlıklı şekilde izlenmesini sağlamıştır. Bu sayede hem sektör şeffaflaşmış hem de Türkiye’nin dijital ekonomi politikaları daha somut bir temele oturmuştur.

Türkiye’de e-ihracat son yıllarda küresel dijital ticaret trendlerinin etkisiyle önemli bir dönüşüm yaşamış ve ülke ekonomisinin stratejik büyüme alanlarından biri hâline gelmiştir. 2010’lu yıllarda daha çok bireysel satıcıların sınırlı hacimlerle yurt dışına ürün göndermesi şeklinde ilerleyen süreç, ETGB’nin (Elektronik Ticaret Gümrük Beyanı) devreye alınması, lojistik şirketlerinin mikro ihracata uygun altyapı kurması, ödeme sistemlerinin uluslararası işlemleri kolaylaştırması ve pazaryerlerinin sınır ötesi satış imkanlarını genişletmesiyle kurumsal bir yapıya bürünmüştür.

Pandemi dönemi ise hem işletmelerin dijitalleşme hızını artırmış hem de dünya genelinde online alışveriş davranışlarını güçlendirerek e-ihracatı Türkiye için stratejik bir fırsat alanına dönüştürmüştür. Bu dönemde KOBİ’ler, butik markalar ve girişimciler düşük maliyetle global pazarlara açılma imkânı bulmuş; özellikle ABD, Avrupa ve Körfez ülkelerine yönelik hızlı mikro ihracat akışı yaygınlaşmıştır.

Sektör raporlarına göre Türkiye’nin e-ihracat hacmi 2022 yılında yaklaşık 2,2 milyar dolar düzeyindeyken 2023’te 5 milyar dolara yaklaşmış, 2024 yılı için ise sektör hedefi 8 milyar dolar olarak açıklanmıştır. Bu güçlü büyümenin temel sebepleri arasında lojistik hızın artması, ürün listeleme kalitesinin yükselmesi, Amazon–Etsy–eBay–Trendyol Go Global gibi platformların Türk satıcıları destekleyen operasyon modelleri geliştirmesi ve devlet teşviklerinin yaygınlaşması yer almaktadır. E-ihracat günümüzde sadece büyük şirketlerin değil, mikro girişimlerden üretici KOBİ’lere kadar geniş bir işletme kitlesinin küreselleşme aracı hâline gelmiştir. Devlet destekleri; marka tescilinden dijital reklama, yazılımdan lojistik giderlerine kadar genişletilerek işletmelerin maliyetlerini azaltmış; bu sayede sınır ötesi satış daha erişilebilir hâle gelmiştir. Tüm bu gelişmelerin sonucunda e-ihracat, Türkiye’nin katma değerli ürün stratejisini destekleyen, döviz girdisini artıran ve geleneksel ihracatın yanında hızla büyüyen yeni nesil ticaret modeli olarak öne çıkmıştır.

Türkiye’de E-Ticaretin Büyüme Süreci

Türkiye’de e-ticaret, özellikle 2019 sonrası dönemde dikkat çekici bir büyüme ivmesi yakalamıştır. E-Ticaretin Görünümü Raporuna göre:

• 2019–2024 arasında e-ticaret hacmi yıllık bileşik büyüme oranı %61,7’dir.

• 2024 yılı genel e-ticaret hacmi 3 trilyon TL’ye ulaşmıştır.

• İşlem sayısı 5,91 milyar adet olmuştur.

• Perakende e-ticaret hacminin bileşik büyüme oranı %85,66 seviyesindedir.

Bu yüksek büyüme, Türkiye’nin dijital yetkinliği yüksek genç nüfusu, hızlı teslimat ve gelişmiş lojistik altyapısı, mobil ödeme çözümleri ve platform çeşitliliği sayesinde desteklenmektedir.

2024 yılında e-ticaretin GSYH içindeki payı %6,5 olarak hesaplanmıştır. (GSYH: 43,4 trilyon TL) Aynı dönemde e-ticaretin genel ticarete oranı %19,1’dir. Bu oran, dijitalleşmenin artık ticaretin ayrılmaz bir parçası hâline geldiğini göstermektedir. Aylık bazda kampanya dönemleri (özellikle Kasım) oranı %22–30 bandına taşımıştır.

2024 verileri, farklı sektörlerde e-ticaretin yoğunluk düzeylerini ortaya koymaktadır:

• Giyim, Ayakkabı ve Aksesuar: 301 milyar TL ile en büyük hacme sahip sektördür.

• Havayolları, Seyahat-Depolama, Elektronik sektörleri onu izlemektedir.

• Kitap ve dergi sektörü e-ticarette en yüksek penetrasyona (%53) sahip alanlardan biridir.

• Yemek ve hızlı ticaret (Q-commerce) kategorileri Türkiye’de global ortalamanın üzerinde bir yaygınlığa sahiptir.

Demografik olarak:

• E-ticaret harcamalarının %58’i kadınlar tarafından yapılmaktadır.

• En yoğun alıcı kitlesi 25–34 yaş arası kullanıcılardır.

Bu göstergeler hem tüketici profilinin genç olduğunu hem de dijital tüketim alışkanlıklarının güçlü şekilde yerleştiğini ortaya koymaktadır.

İşletme Profili ve Ekosistem

2024 yılı itibarıyla Türkiye’de 600.800 işletme e-ticaret faaliyeti yürütmektedir. Bunların:

• %78,6’sı şahıs işletmesi,

• %17,8’i limited şirket,

• %3,6’sı anonim şirket statüsündedir.

Sektörde küçük hacimli işletme oranı oldukça yüksektir (%72,1). Bu durum, e-ticaretin KOBİ ve mikro girişimler için çok erişilebilir bir alan olduğunu göstermektedir.

TÜİK İhracat ve İthalat Verileri Bağlamında E-Ticaret

E-Ticaretin Görünümü Raporu’nda yer alan hesaplamalarda TÜİK’in genel ticaret ve GSYH verileri temel alınmıştır. 2024 yılında:

• Türkiye’nin GSYH’si 43,4 trilyon TL,

• E-ticaretin GSYH payı %6,5,

• Genel ticaret hacmine oranı %19,1’dir.

TÜİK ticaret verileri ile e-ticaret verileri birbirine entegre edilerek sektörün ekonomideki ağırlığı modellemiştir. Bu entegrasyon Türkiye’nin dış ticaret performansında dijital ticaretin oynadığı rolü değerlendirmeye imkân sağlamıştır. E-ihracat açısından Türkiye’de platform ve lojistik altyapısının güçlenmesi, mikro ihracat kolaylıkları, ETGB uygulamaları ve yurt dışı pazaryerlerinin etkisiyle son yıllarda hızlı bir büyüme yaşanmıştır. E-ithalat ise büyük ölçüde elektronik, giyim ve kozmetik kategorilerinde yoğunlaşmaktadır.

TÜİK’in açıkladığı son dış ticaret endeksi sonuçlarına göre, ihracat birim değer endeksi Eylül ayında yıllık bazda %6 artış göstermiştir. Bu artış, Türkiye’nin ihraç ettiği ürünlerin ortalama değerinin yükseldiğini ve daha yüksek katma değerli ürünlere yönelimin güçlendiğini işaret etmektedir. E-ihracat yapan işletmeler açısından bu durum, global pazarlarda rekabet gücü olan ürünlerin daha değerli bir segmentte konumlanabileceğini göstermektedir.

Aynı dönemde ithalat birim değer endeksinin yıllık %1,7 artması , Türkiye’nin ithal ettiği ürünlerin ortalama fiyatlarının daha sınırlı bir artışla yükseldiğini ortaya koymaktadır. Buna karşın ithalat miktar endeksindeki %6,9’luk artış , yurtdışı tedarik hacminin yükseldiğini göstermektedir. Bu durum, e-ticaret işletmelerinin özellikle tedarik zinciri süreçlerinde küresel ürün akışının arttığını ve yurtdışından sağlanan pek çok ürünün iç pazarda talep gördüğünü yansıtmaktadır.

Sektörel kırılımda ise gıda-içecek-tütün kalemlerinde ihracat birim değerinin %11,1, imalat sanayinde (gıda hariç) %5,8 arttığı görülmektedir. Bu artışlar, hem üretim değerinin hem de dış pazar fiyatlamasının güçlendiğini göstermekte olup, e-ihracat yapan işletmeler için hedef pazarlara yönelik fiyatlama stratejilerinde önemli bir gösterge niteliğindedir. İthalatta ise gıda-içecek-tütün kaleminde birim değer %10,2, imalat sanayinde %2 arttığı, ham maddelerde ise %4,5 azaldığı kaydedilmiştir. Bu tablo, özellikle iç pazarda satış yapan e-ticaret firmalarının maliyet bileşenlerinde değişkenlik yaratabilecek tedarik maliyet hareketlerini göstermektedir.

E-ticaret sektörü açısından bakıldığında, dış ticaret endekslerindeki bu değişimler; ürün fiyatlandırması, maliyet hesapları, tedarik optimizasyonu ve global pazarlara açılma stratejileri üzerinde doğrudan etkili olmaktadır. İhracat birim değerindeki artış, Türkiye’nin dijital platformlar üzerinden gerçekleştirdiği e-ihracat faaliyetlerinde daha değerli ürün segmentlerine yönelmeyi desteklerken; ithalat miktarındaki yükseliş, iç pazardaki ürün çeşitliliğinin ve tedarik zinciri yoğunluğunun arttığını işaret etmektedir. Bu tablo, Türkiye’de e-ticaretin ekonomik etkisinin giderek daha belirgin hale geldiğini ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak, Türkiye’de e-ticaret sektörü, teknolojik dönüşümün etkisiyle son 10 yılda güçlü bir büyüme göstermiş; 2024 itibarıyla ekonominin %6,5’ine ulaşan hacmiyle stratejik bir alan hâline gelmiştir. TÜİK verileriyle desteklenen bu büyüme, ülkenin dijitalleşme kapasitesi, lojistik gelişmişlik düzeyi ve tüketici davranışlarının hızla değişmesiyle doğrudan ilişkilidir. Önümüzdeki dönemde e-ihracat politikaları, ödeme teknolojileri ve yapay zekâ destekli ticaret modelleri sektörün büyüme hızını belirleyecek temel faktörler olacaktır.

E-Ticaret Ekosistemindeki Pazaryerleri, Yazılımlar, Entegratörler ve Kargo Şirketleri

Türkiye’de e-ticaret ekosistemi, satışın gerçekleştiği dijital platformlardan ürünün müşteriye ulaştırılmasını sağlayan lojistik ağlara kadar birbirini tamamlayan çok sayıda bileşenin uyumlu çalışmasıyla ilerlemektedir. Bu yapı hem büyük markaların hem de KOBİ’lerin dijital ticarete erişimini kolaylaştırarak sektörün 2024 yılında 3 trilyon TL hacme ulaşmasına katkı sağlamıştır. Ekosistemin ana bileşenleri; pazaryerleri, e-ticaret yazılımları, entegrasyon çözümleri ve kargo şirketleri olarak dört başlıkta değerlendirilebilir.

Türkiye’de E-Ticaret Ekosisteminin Temel Bileşenleri

1. Pazaryerleri

Pazaryerleri, Türkiye e-ticaret hacminin önemli bir bölümünü oluşturan, hem KOBİ’ler hem de büyük markalar için ana satış kanalları hâline gelmiştir.

Türkiye’de öne çıkan pazaryerleri:

• Trendyol – Moda, market, elektronik ve hızlı teslimatta pazar lideri.

• Hepsiburada – Elektronik ve çok kategorili yapısıyla köklü bir oyuncu.

• n11 – Çok kategorili yapı ve kampanya odaklı model.

• Çiçeksepeti – Başlangıçta hediyelik ürünler, bugün market, kozmetik ve ev kategorilerinde genişleme.

• Amazon Türkiye – Prime ekosistemi ve lojistik kapasitesiyle büyüyen uluslararası oyuncu.

• Getir & Yemeksepeti Market/Yemek – Q-commerce kategorisini büyüten hızlı ticaret platformları.

• Pazarama, Trendyol Go – Banka ve banka iştirakleriyle güçlenen yeni oyuncular.

ETBİS verilerine göre, işletmelerin büyük bölümü (yemek hariç) birden fazla pazaryerinde aynı anda faaliyet yürütmektedir; bu durum entegrasyon çözümlerinin önemini artırmaktadır.

2. E-Ticaret Altyapı Yazılımları

E-ticaret sitelerinin kurulumunda kullanılan yazılımlar, işletmelerin ihtiyaç duyduğu ödeme altyapısı, stok yönetimi, kampanya modülleri, güvenlik ve analitik takip sistemlerini sağlar. Türkiye’de iki ana kategori bulunmaktadır:

• a) Yerli SaaS e-ticaret yazılımları: Ideasoft, Ticimax, T-Soft, Ikas, ShopiGo, Pazaryeri entegrasyonlu özel yazılım sağlayıcıları (Pabbuc, Eticaret Merkezi vb.).

  • Avantajları: hızlı kurulum, düşük maliyet, hazır temalar, pazaryeri entegrasyonu, yerel ödeme sistemleriyle uyum.

• b) Uluslararası platformlar: Shopify, WooCommerce (WordPress tabanlı), Magento / Adobe Commerce, OpenCart.

  • Bu platformlar özellikle orta ve büyük ölçekli firmaların özel geliştirme ihtiyaçlarına yanıt vermektedir.

3. Entegratörler (ERP – Stok – Sipariş Yönetim Sistemleri)

Pazaryeri sayısının artması ve işletmelerin birden fazla kanalda satış yapması nedeniyle entegrasyon yazılımları ekosistemin kritik bir bileşeni hâline gelmiştir.

Türkiye’de yaygın kullanılan entegratör–operasyon yazılımları:

• Ön muhasebe / muhasebe: Paraşüt, Mikro, Logo, Netsis.

• Orta-büyük ölçek: ERPNext, SAP Business One, Canias ERP.

• Pazaryeri entegrasyonu: İKAS, Zeesoft, Entegra, WooChat, Akınsoft.

• Çok kanallı stok-sipariş yönetimi: StockMount.

• CRM / iş akışı yazılımları: Ekmob, Kolay IK, Kolay Rapor.

• e-Fatura – e-Arşiv – e-İrsaliye: Foriba / Sovos, eLogo, Uyumsoft.

Bu yazılımlar sayesinde işletmeler stoklarını tek merkezden yönetebilir, pazaryerleriyle veri senkronizasyonu sağlayabilir ve operasyonel hataları minimize eder.

4. Kargo ve Lojistik Şirketleri

Lojistik, Türkiye’de e-ticaretin büyümesini destekleyen en kritik faktörlerden biridir. Hızlı teslimat, ETBİS raporunda özellikle vurgulanan büyüme nedenleri arasındadır.

• Kargo şirketleri: Yurtiçi Kargo, Aras Kargo, MNG Kargo, Sürat Kargo, PTT Kargo, UPS – FedEx – DHL (Uluslararası teslimatlar).

• E-ticarete özel dağıtım çözümleri: Trendyol Express, HepsiJet, GetirBiKuryem, Yemeksepeti Market Kurye, KolayGelsin.

• Fulfillment & E-İhracat: ShipEntegra (kargo konsolidasyonu – e-ihracat), OPLOG, ShipZip.

Fulfillment merkezleri, özellikle e-ihracatta depolama, paketleme, iade ve stok yönetimi süreçlerini üstlenerek işletmelere ölçeklenebilirlik sağlamaktadır.

E-İhracatta Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Türkiye’nin genç nüfusu, hızlı teslimat kapasitesi, güçlü pazaryerleri ve kapsamlı altyapı yazılım ekosistemi sayesinde e-ticaret sektörü son yıllarda hızla olgunlaşmıştır. Pazaryerleri, yazılım sağlayıcılar, entegratörler ve kargo şirketleri birlikte çalışarak Türkiye’nin 3 trilyon TL’yi aşan e-ticaret hacmini destekleyen bütünleşik bir dijital ticaret ekosistemi oluşturmuştur. Bu yapı hem iç pazarda büyümeyi hem de e-ihracatı stratejik bir fırsat alanına dönüştürmektedir.

E-ihracat, işletmelerin dijital kanallar üzerinden yurt dışındaki tüketicilere satış yapmasını sağlayan model olduğu için hem teknik hem de operasyonel açıdan hassas bir süreçtir. Doğru yönetildiğinde markaların global görünürlüğünü artırır, yeni müşteri segmentlerine ulaşmasını sağlar ve döviz girdisi yaratır; ancak sürecin sağlıklı ilerlemesi için birkaç temel noktaya özellikle dikkat edilmesi gerekir.

E-ihracatın en önemli başarı kriterlerinden biri hedef pazarı doğru tanımlamaktır. Ürünlerin hangi ülkede talep göreceği, fiyat seviyeleri, rakip yoğunluğu, tüketici davranışları ve kültürel satın alma tercihleri önceden analiz edilmelidir. Bu analiz yapılmadan açılan mağazalar ya da girilen pazaryerleri, zaman ve maliyet kaybına yol açabilir. Hedef pazar belirlendikten sonra ürün içerikleri, ambalajlama dili ve teslimat süreleri o ülkenin beklentilerine göre uyarlanmalıdır.

Bir diğer kritik unsur ürün listeleme kalitesidir. Yurt dışı müşterileri detaylı açıklama, doğru ölçüler, yüksek çözünürlüklü görseller ve anlaşılır bir fiyatlama görmeyi bekler. Ürün açıklamasındaki en ufak belirsizlik dahi iade oranlarını artırabilir. Ayrıca fiyatlandırmada ülke bazlı rekabet, kargo maliyetleri ve pazaryeri komisyon oranları dikkate alınmalıdır.

E-ihracat sürecinin en hassas başlıklarından biri lojistik ve teslimat yönetimidir. Gönderim süreleri, kargo ücretleri, gümrük prosedürleri ve iade süreçleri her ülkeye göre değişeceğinden, işletmelerin bir lojistik planı oluşturması şarttır. Mikro ihracat (ETGB) ile gönderim yapılan ülkelerde ağırlık ve fatura limitleri doğru hesaplanmalı; daha büyük hacimli gönderilerde ise profesyonel fulfillment merkezleri ile çalışmak teslimatı hızlandırabilir. Lojistikte yaşanan aksaklıklar müşteri memnuniyetini doğrudan etkilediği için operasyon bu alanda en sağlam yapıya ihtiyaç duyar.

E-ihracatta işletmelerin dikkat etmesi gereken bir diğer konu vergisel yükümlülükler ve mevzuata uyumdur. Her ülkenin KDV/VAT oranı, gümrük vergisi, iade kuralları ve ürün kabul kriterleri farklıdır. Pazaryerlerinde satış yaparken çoğu platform bu süreçleri kolaylaştırsa da markanın kendi sorumluluklarını bilmesi gerekir. Özellikle AB ülkelerinde ürün güvenliği, etiketleme, CE belgesi, kozmetik yönetmelikleri, tekstilde REACH gibi düzenlemeler zorunlu olabilir. Uyum sağlanmadığında ürünler sınırdan geri dönebilir.

Müşteri iletişimi e-ihracatın zayıf halkalarından biridir ancak doğru yönetildiğinde büyük avantaj sağlar. Çok dilli destek, hızlı yanıt süreleri, takip kodunun zamanında paylaşılması ve iade–değişim süreçlerinde şeffaflık, markanın globalde güven kazanmasını kolaylaştırır. Uluslararası müşteriler, sürecin her adımında bilgi bekler; bu nedenle otomatik bildirim sistemleri ve profesyonel destek kanalları önemlidir.

Son olarak, e-ihracat yapan işletmelerin pazaryeri algoritmalarını ve reklam sistemlerini anlaması gerekir. Amazon, Etsy, AliExpress, Trendyol GO Global gibi platformlarda ürün görünürlüğünü artırmak için SEO uyumlu başlıklar, anahtar kelime analizleri, mağaza puanı ve kargo hızı gibi parametreler kritik rol oynar. Reklam bütçesi doğru kullanılmadığında görünürlük azalır; doğru optimize edildiğinde ise satış hacmi hızla yükselir.

E-İhracatta Online Pazarlama Nasıl Yapılır ve Neden Önemlidir?

E-ihracatta başarılı olmanın en önemli unsurlarından biri, doğru pazarlama stratejileriyle yurt dışındaki müşterilere ulaşabilmektir. Ürün ve fiyat rekabeti elbette önemlidir; ancak global pazarlarda görünürlük kazanmak, marka güveni oluşturmak ve ülkeler arası davranış farklılıklarını doğru yönetmek ancak profesyonel online pazarlama ile mümkün olur. Bu nedenle e-ihracat yapan işletmeler, ürünlerini yalnızca listemekle kalmayıp hedef pazara özel dijital pazarlama stratejileri geliştirmek zorundadır.

E-ihracatta online pazarlama sürecinin ilk adımı hedef kitleyi tanımlamak ve bu kitlenin hangi kanallarda aktif olduğunu belirlemektir. Örneğin ABD’de sosyal medya tüketimi TikTok ve Instagram ağırlıklı iken, Almanya’da Google aramaları ve fiyat karşılaştırma siteleri daha belirleyicidir. Bu nedenle pazarlama bütçesi rastgele değil, ülkeye özgü davranışlara göre dağıtılmalıdır. Hedef pazar analizinin ardından marka, o ülkeye uygun dil, görsel tarz, fiyatlama stratejisi ve reklam mesajları oluşturmalıdır.

Online pazarlamanın merkezinde ürün görünürlüğünü artırmak bulunur. Amazon, Etsy, eBay veya Trendyol GO Global gibi platformlarda satış yaparken ürün açıklamalarının SEO uyumlu olması, doğru anahtar kelimeleri içermesi ve yüksek kaliteli görsellerle desteklenmesi sıralama açısından kritik rol oynar. Platform algoritmaları; teslimat hızı, müşteri memnuniyeti, yorum sayısı, tıklanma oranı gibi verileri takip ederek ürünleri öne çıkarır. Bu nedenle reklam bütçesi kadar operasyonel kalite de pazarlama başarısının bir parçasıdır.

E-ihracatta online pazarlamanın önemli bir bileşeni de performans reklamlarıdır. Burada işletmeler genellikle şu kanalları kullanır:

• Google Ads: Arama ağı reklamları, alışveriş reklamları (Google Shopping), remarketing.

• Meta Ads: Instagram & Facebook hedeflemeli reklamlar.

• TikTok Ads: Genç kitleye yönelik viral ürünlerde çok güçlü bir kanal.

• Pazaryeri içi reklamlar: Amazon Sponsored Products, Etsy Ads, Trendyol reklam modülleri.

Performans reklamları, satışların doğrudan artırılmasını sağladığı için e-ihracatın büyümesinde kritik bir rol oynar.

Online pazarlamanın bir diğer önemli alanı içerik üretimi ve marka hikâyesidir. Küresel müşteriler, satın alma kararında yalnızca fiyata değil markanın duruşuna, ürünün arka planına ve güvenilirliğine de bakar. Bu nedenle sosyal medya içerikleri, ürün kullanım videoları, influencer iş birlikleri, müşteri yorumları ve çok dilli web sayfaları, markanın global ölçekte tanınmasını kolaylaştırır. Özellikle TikTok ve Instagram Reels formatları, ürünün kullanımını gösteren kısa videolarla dönüşümü artırır.

E-ihracatta online pazarlamanın önemi yalnızca satış artırma ile sınırlı değildir; aynı zamanda müşteri güveni oluşturma açısından da belirleyicidir. Yurt dışındaki bir müşteri, hiç tanımadığı bir markadan alışveriş yaparken kararını büyük ölçüde dijital izlenimlere göre verir: yorum sayısı, sosyal medya varlığı, profesyonel görünüm, hızlı yanıt süreleri, iade koşullarının şeffaflığı… Tüm bu unsurlar online pazarlamanın etkisiyle güçlenir. Dolayısıyla iyi bir pazarlama stratejisi yalnızca müşteriyi mağazaya çekmez, aynı zamanda “güven” oluşturarak satın alma ihtimalini belirgin biçimde artırır.

Sonuç olarak e-ihracatta online pazarlama; doğru hedefleme, kaliteli içerik, SEO uyumlu listeleme, performans reklamları ve güçlü marka imajının birleşiminden oluşan bütünsel bir süreçtir. Doğru yürütüldüğünde yalnızca trafik değil, uluslararası sadık müşteri kitlesi ve sürdürülebilir döviz geliri yaratır. Bu nedenle e-ihracat yapan işletmeler için pazarlama bir lüks değil, global başarı için zorunlu bir yatırım alanıdır.

Türkiye’de E-İhracat/Ticaret Şirketlerine Sunulan Teşvik ve Vergi İstisnaları

E-ticaret şirketleri, Türkiye’de ihracat potansiyeli yüksek ve stratejik kabul edildiği için çeşitli vergi avantajları ve devlet desteklerinden yararlanabilmektedir.

1. Genel Vergi İstisnaları ve Uygulamalar

E-Ticaret şirketleri, diğer şirketler gibi kazançları üzerinden Kurumlar Vergisi öder.

• Kurumlar Vergisi: Genel oran %25’tir. Sadece yurt dışına yazılım veya bilişim hizmeti satan firmalarda bu oran 5 puan indirimle %20’ye düşebilir. Yurt dışına yapılan yazılım/hizmet satışı yapan firmalar için %80’e kadar kazanç istisnası uygulanabildiğinden, efektif vergi yükü %4–5 seviyesine kadar gerileyebilir.

• Katma Değer Vergisi (KDV): Türkiye içindeki satışlarda %20 KDV hesaplanır. Yurt dışındaki müşterilere yapılan satışlar, “hizmet ihracı” sayılması halinde KDV’den istisna tutulabilir. Böylece uluslararası yazılım gelirleri çoğu durumda KDV’siz olarak elde edilir.

• Genç Girişimci Desteği: 29 yaş altı girişimciler, ilk üç yıl yıllık belirli kazanç tutarı (2025’te 330.000 TL) için gelir vergisi muafiyeti alabilir.

2. Teknopark/TEKMER Vergi İstisnaları (5746 ve 4691 Sayılı Kanunlar)

Bu üç yapı, Türkiye’de yazılım, bilişim ve Ar-Ge faaliyetlerini teşvik etmek amacıyla kurulmuş, birbirinden farklı yasalara dayanan ancak benzer vergi ve personel maliyeti avantajları sunan kritik ekosistemlerdir. Bu mekanizmaların temel amacı, firmaların araştırma, geliştirme ve inovasyon maliyetlerini düşürerek, uluslararası rekabet gücü yüksek teknoloji ürünleri (yazılım dahil) geliştirmesini sağlamaktır.

• 1. Teknopark (Teknoloji Geliştirme Bölgeleri – TGB):

  • Yasal Dayanak: 4691 Sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu.

  • Amaç: Üniversite-sanayi işbirliğini güçlendirerek bilgi ve teknoloji transferini sağlamak ve teknoloji tabanlı şirketlerin kurulmasını hızlandırmaktır.

  • Ana Avantajlar: Teknopark, bu üç yapı arasında en kapsamlı ve doğrudan kazanç istisnası sağlayan modeldir.

  • Kurumlar Vergisi Muafiyeti: Teknopark’ta geliştirilen yazılımlardan elde edilen kazançlar, 31.12.2028 tarihine kadar %100 oranında Kurumlar Vergisinden istisnadır. (Bu süre uzatılabilir.)

  • Personel Ücretleri: Yazılım geliştirme, Ar-Ge ve destek personeli ücretleri, belirli şartlar dahilinde Gelir Vergisinden tamamen istisnadır. Bu, özellikle yazılımcı maliyetlerini ciddi ölçüde düşürür.

• 2. TEKMER (Teknoloji Geliştirme Merkezi):

  • Yasal Dayanak: 5746 Sayılı Kanun kapsamındaki teşviklerden yararlanır ve genellikle KOSGEB gibi kurumlarla işbirliği içinde kurulur. Daha küçük ölçekli, başlangıç aşamasındaki (startup) firmalara kuluçka ve altyapı desteği sağlamaya odaklanır.

  • Ana Avantajlar: TEKMER, genellikle Teknopark’a girmeye hak kazanamayan ancak Ar-Ge yapan genç firmaları hedefler.

  • Kurumlar Vergisi: Teknopark’taki gibi doğrudan kazanç muafiyeti yoktur. Ancak, 5746 Sayılı Kanun kapsamında Ar-Ge İndirimi (matrahtan indirim) ve diğer personel teşviklerinden yararlanır.

  • Personel Ücretleri: Ar-Ge merkezleriyle benzer şekilde, personel ücretlerinde Gelir Vergisi stopaj desteği (%80 ila %95) uygulanır.

3. E-İhracat Destekleri (Ticaret Bakanlığı)

Ticaret Bakanlığı, dijital platformlar üzerinden satış yapan e-ticaret işletmelerinin yurt dışına açılmasını hızlandırmak amacıyla kapsamlı e-ihracat destekleri sunmaktadır. Bu destekler; e-ticaret şirketleri, E-İhracat Konsorsiyumları, perakende e-ticaret siteleri, pazaryerleri ve bu platformlarla işbirliği içinde çalışan kuruluşlar tarafından kullanılabilmektedir. Aşağıdaki destek başlıkları, e-ticaret firmalarının global pazarlarda rekabet gücünü artırmak, markalaşmak ve operasyonlarını büyütmek için kritik öneme sahiptir.

• Pazara Giriş Rapor Desteği: Hedef ülkelere yönelik pazar analizi, tüketici davranışları, rekabet koşulları raporları. (Üst limit: 5.721.340 TL)

• Dijital Pazaryeri Tanıtım Desteği: Google, Meta, TikTok gibi dijital reklam kanalları da dahil olmak üzere pazaryeri odaklı tüm tanıtım giderleri. (Şirketler için: 28.615.135 TL)

• E-İhracat Tanıtım Desteği: Hedef ülkelere yönelik dijital pazarlama, kampanya yönetimi, marka bilinirliği artırma.

• Sipariş Karşılama Hizmeti ve Depo Kira Desteği: Her bir ülke için toplam e-ticaret satışlarının %10’unu aşmayan fulfillment giderleri ve yurt dışında kiralanan depoların kira giderleri. (Şirketler için: 28.615.135 TL)

• Yurtdışı Pazaryeri Entegrasyon Desteği: Amazon, Etsy, eBay vb. entegrasyon sağlayan yazılımlar. (Üst limit: 761.018 TL)

• Çevrimiçi Mağaza ve Hedef Ülke E-Ticaret Paydaşlarından Alınan Hizmet Desteği: Çevrimiçi mağaza açılması, yıllık mağaza ücretleri, ürün listeleme hizmetleri. (Şirketler için: 5.721.340 TL)

• Pazaryeri Komisyon Gideri Desteği: Yurt dışı pazaryerlerinde yapılan satışlar için ödenen komisyon bedelleri. (Şirketler için: 2.860.670 TL)

4. TÜBİTAK Teknoloji ve Ar-Ge Proje Destekleri

TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu), yazılım ve bilişim sektöründe yenilikçiliği ve bilimsel derinliği teşvik etmek amacıyla projeler bazında finansal destekler sunan temel kamu kurumudur. TÜBİTAK destekleri, firmaların ticarileşme riskini azaltarak, araştırma yoğun ve yüksek teknoloji odaklı projeleri hayata geçirmesini sağlar.

Bu destekler, yapay zekâ (AI) algoritmaları, büyük veri analizi yazılımları, siber güvenlik çözümleri ve karma gerçeklik (AR/VR) uygulamaları gibi Ar-Ge yoğun alanlara odaklanmaktadır.

Desteklerin Temel Amacı ve Özellikleri:

• Risk Paylaşımı: Projenin yüksek riskli Ar-Ge aşamasının maliyetini üstlenerek, firmaların yenilikçi fikirlere yatırım yapmasını teşvik eder.

• Hibe Esaslı Destek: Desteklerin büyük bir kısmı, geri ödemesiz hibe şeklindedir.

• Kapsanan Giderler: Personel maaşları, yazılım lisansları, donanım alımları, test ve analiz hizmetleri gibi projenin bilimsel ve teknik gereksinimlerini karşılayan tüm kalemler kapsama alınabilir.

Stratejik Kullanım Alanı:

5. E-Ticaret İçin Eximbank Destekleri

Eximbank, Türkiye’nin ihracatını artırmak amacıyla faaliyet gösterdiği için e-ihracat yapan tüm işletmeler (Trendyol GO Global, kendi sitesi vb.) bu desteklerden yararlanabilir. Destekler özellikle nakit akışını güçlendirmek, global pazarda büyümeyi finanse etmek ve tahsilat risklerini ortadan kaldırmak amacıyla kullanılır.

• Eximbank İhracat Kredileri (E-Ticaret İşletme Sermayesi Desteği):

  • Ne için kullanılır? Ürün stoklaması, global pazaryeri satışlarını artırmak için stok maliyetleri, depo giderleri, fulfillment masrafları, reklam bütçeleri, lojistik maliyetleri.

  • Neden Gerekli? E-ticaret firmalarının en büyük zorluğu “peşin harcayıp geç tahsil etmek”. Eximbank kredisi bunun için düşük faizli, uzun vadeli bir can suyu sağlar.

• Eximbank İhracat Faktoringi (Pazaryeri Tahsilat Garantisi):

  • E-ihracatta en kritik sorun: “Yurtdışındaki müşteriden param gelir mi?”

  • Eximbank faktoring sistemi sayesinde Amazon / Etsy / Shopify satışlarından gelecek para garanti altına alınır, yurtdışındaki alıcı ödeme yapmazsa Eximbank ödemeyi üstlenir, tahsilat süresi kısalır.

• Eximbank İhracat Sigortası (Global Risklerden Korunma):

  • E-ihracatta özellikle AB, ABD, Kanada ve İngiltere’ye satışta müşteri iflası, ödeme gecikmesi, iade anlaşmazlığı gibi riskler olabilir. Eximbank sigortası, yurtdışındaki müşterinin ödeme yapmama riskini sigortalar.

• Döviz Kazandırıcı Hizmetler Kapsamı (E-İhracatın Resmî Kabulü):

  • E-ticaret artık Eximbank tarafından “döviz kazandırıcı hizmet” olarak kabul ediliyor. Bu sayede Amazon, Etsy, eBay, Shopify gelirleri resmi ihracat geliri sayılıyor ve mikro ihracat (ETGB) belgeleri kredi uygunluğu için yeterli kabul ediliyor.

Genel Değerlendirme

Türkiye’de e-ticaret ekosistemi son yıllarda hızlı bir dönüşüm yaşamış; pazaryerleri, altyapı yazılımları, entegratörler ve lojistik ağları sayesinde hem iç pazarda hem de uluslararası arenada güçlü bir dijital ticaret alanı oluşmuştur. Tüketici alışkanlıklarının online kanallara kayması, işletmelerin dijitalleşmeye yönelmesi ve lojistik süreçlerde yaşanan teknolojik gelişmeler bu dönüşümü destekleyen başlıca unsurlardır. ETBİS ve TÜİK verileri incelendiğinde, e-ticaretin hem GSYH içindeki payını artırdığı hem de ekonominin genel ticaret yapısı içinde giderek daha stratejik bir konuma yerleştiği görülmektedir.

E-ihracat tarafında ise işletmeler için önemli fırsatlar söz konusudur. Dijital kanallar sayesinde markalar, fiziksel sınırların ötesinde geniş bir müşteri kitlesine ulaşabilmekte; döviz geliri yaratma ve global marka bilinirliği sağlama imkânlarına kavuşmaktadır. Ancak bu fırsatlar doğru stratejilerle bütünleştirildiğinde sürdürülebilir hâle gelir. Hedef pazar analizi, ürün uyarlaması, doğru fiyatlandırma, rekabetçi lojistik çözümleri ve etkili online pazarlama e-ihracatta başarının temel belirleyicileridir.

Ekosistemin tüm bileşenleri birlikte değerlendirildiğinde, e-ticaretin artık yalnızca satış kanalı değil, işletmeler için ölçeklenebilir büyüme sağlayan bir “değer üretim alanı” olduğu açıktır. Türkiye’nin genç nüfusu, teknolojik adaptasyonu yüksek tüketici kitlesi ve gelişmiş lojistik altyapısı düşünüldüğünde, sektörün önümüzdeki dönemde hem yurtiçinde hem de küresel pazarlarda büyümeye devam edeceği öngörülmektedir. Bu nedenle şirketlerin dijital stratejilerini güçlendirmesi, çok kanallı ticaret yapısını benimsemesi ve e-ihracat hazırlıklarını profesyonel düzeye taşıması, rekabet avantajı yaratmada kritik rol oynayacaktır.