İletişim

Sektörel ve Bölgesel Yatırım Teşvikleri

Desteğin Amacı

Türkiye’de yatırım ortamını iyileştirmek, üretim kapasitesini artırmak ve cari açığı kapatmak amacıyla kurgulanan Yatırım Teşvik Sistemi, şirketler için sadece bir “indirim” değil, stratejik bir finansman modelidir. Ancak bu sistemin karmaşık yapısı, doğru yönetilmediğinde fırsatların kaçmasına neden olabilir.

Bu rehberde, yatırım teşviklerinin teknik detaylarını, finansal avantajlarını ve başvuru süreçlerini tüm şeffaflığıyla ele alıyoruz.

1. Bölüm: Yatırım Teşvik Belgesi Nedir? Finansal Etkileri ve Somut Senaryolar

 

Yatırım Teşvik Belgesi (YTB), yatırımın karakteristik değerlerini ve bu yatırıma devletin sağladığı destek unsurlarını içeren resmi bir belgedir. Ancak finansal açıdan bakıldığında YTB, “Nakit akışını düzenleyen ve yatırımın geri dönüş süresini (ROI) kısaltan bir enstrümandır.”

Sağladığı Temel Faydalar

  1. İlk Yatırım Maliyetini Düşürür: KDV ve Gümrük Vergisi ödemeyerek, yatırımın başlangıç sermayesi ihtiyacını %20-%30 oranında azaltır.

  2. İşletme Dönemi Maliyetlerini Azaltır: SGK prim desteği ve Vergi indirimleri ile işletme sermayesi üzerindeki yükü yıllarca hafifletir.

  3. Finansman Erişimini Kolaylaştırır: TL ve Döviz kredilerinde faiz puanı indirimi sağlayarak borçlanma maliyetini düşürür.

 

Somut Örnek Senaryolar

Örnek 1: Nakit Akışı Avantajı (Makine Alımı) Bir tekstil firmasının 10 Milyon TL değerinde makine hattı kuracağını varsayalım.

  • Teşviksiz Durum: Firma 10 Milyon TL + %20 KDV (2 Milyon TL) olmak üzere toplam 12 Milyon TL nakit çıkışı yapar.

  • Teşvikli Durum: Firma KDV İstisnası sayesinde sadece 10 Milyon TL öder. 2 Milyon TL kasasında kalır ve işletme sermayesi olarak kullanılır.

 

Örnek 2: Vergi İndirimi Avantajı (Bölgesel Farklılık) Aynı yatırımı 1. Bölge (İstanbul) yerine 6. Bölge (Örn: Şanlıurfa) yaparsanız:

  • 1. Bölge: Vergi indirim oranı düşüktür, sadece KDV ve Gümrük muafiyeti ağırlıklıdır.

  • 6. Bölge: Yatırım tutarınızın %50’sine varan kısmı, ilerleyen yıllarda ödemeniz gereken Kurumlar Vergisinden düşülür. Yani devlet, “Sen yatırımı yap, harcadığın paranın yarısını vergi ödemeyerek geri al” der. Ayrıca 10 yıl boyunca personelinizin SGK işveren payını devlet öder.

 

İl ve Sektör Bazlı Somut Örnek Senaryolar

 

Yatırım teşviklerinde “Bölgesel Teşvik”ten yararlanmak için yatırım konusunun o ilde desteklenen sektörler arasında olması gerekir. İşte iki farklı senaryo:

Senaryo 1: İstanbul’da (1. Bölge) Yüksek Teknoloji Yatırımı İstanbul gelişmiş bir bölge olduğu için burada her sektör bölgesel destek alamaz. Ancak orta-yüksek teknoloji bir üretim yapacaksanız durum değişir.

  • Yatırım: Elektrikli motor veya elektronik devre elemanı üretimi.

  • Tutar: 20 Milyon TL.

  • Avantaj: Bu yatırım İstanbul’da olsa bile teknoloji seviyesi nedeniyle vergi indirimi ve gümrük muafiyeti kazanır. Ancak İstanbul’da tekstil yatırımı yapsaydınız, sadece “Genel Teşvik” (KDV Muafiyeti) alabilirdiniz, vergi indirimi alamazdınız.

 

Senaryo 2: Diyarbakır’da (6. Bölge) Tekstil/Konfeksiyon Yatırımı Doğu ve Güneydoğu Anadolu, emek yoğun sektörler için cennettir.

  • Yatırım: Hazır giyim imalat tesisi.

  • Tutar: 10 Milyon TL.

  • Avantaj: 6. Bölge destekleri devreye girer.

    • Vergi İndirimi: Yatırım tutarının %50’si kadar (5 Milyon TL) vergi avantajı sağlanır.

    • SGK Desteği: 10 yıl boyunca personelinizin SGK işveren payını ve gelir vergisi stopajını devlet karşılar.

    • Sonuç: İşçilik maliyetleriniz dramatik şekilde düşer, rekabet gücünüz artar.

Desteklenen Harcamalar

Yatırım Teşvik Belgesi, yapacağınız harcamaları sadece “yasal bir kayıt” olmaktan çıkarıp, vergisel avantajlara dönüştürür. Bakanlık tarafından projenin “Sabit Yatırım Tutarı”na dahil edilen harcamalar ve bunlara uygulanan somut vergi istisnaları şunlardır:

1. Makine ve Teçhizat (Ana Kalem) Üretim hattında kullanılacak ana ve yardımcı makinelerdir.

Uygulanan İstisna: Bu kalemler için KDV İstisnası uygulanır (%20 KDV ödemezsiniz). Eğer makineler yurt dışından geliyorsa, ek olarak Gümrük Vergisi Muafiyeti uygulanır (Gümrük vergisi ödemezsiniz).

 

2. Bina ve İnşaat Harcamaları Fabrika binası inşaatı, tesisat, hafriyat ve çevre düzenlemesi giderleridir.

Uygulanan Avantaj: Bölgesel teşviklerde bu harcamalar, “Yatırım Katkı Tutarı” hesabına dahil edilir. Yani inşaata harcadığınız paranın belirli bir oranı (Örn: %30-%50’si), ileride ödeyeceğiniz Kurumlar Vergisinden düşülür.

Özel Durum (KDV İadesi): İmalat sanayiine yönelik yatırımlarda, inşaat harcamaları için yüklenilen KDV’nin iadesi talep edilebilir (Mevzuatın belirlediği özel şartlar ve dönemler dahilinde).

3. Yazılım ve Gayri Maddi Haklar Yatırım projesiyle ilgili alınan lisanslı yazılımlar, patent, know-how ve teknik bilgi harcamalarıdır.

Uygulanan İstisna: Yatırım teşvik belgesi kapsamında alınan yazılımlar KDV İstisnası kapsamındadır.

4. Navlun, Montaj ve Sigorta Giderleri Makinelerin getirilmesi (nakliye) ve kurulması için ödenen hizmet bedelleridir.

Uygulanan Avantaj: Bu giderler makine maliyetine eklenerek, toplam sabit yatırım tutarını artırır. Böylece Vergi İndirimi ve Faiz Desteği hesaplamasında baz alınan tutar yükselmiş olur, alacağınız toplam destek miktarı artar.

5. Yatırım Yeri (Arsa/Arazi) Yatırımın yapılacağı arsadır.

Uygulanan İstisna: Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yapılan arsa alımları ve tapu işlemleri, Damga Vergisi ve Harçlardan muaftır. Ayrıca Emlak Vergisi muafiyeti de (inşaat bitiminden itibaren 5 yıl süreyle) uygulanır.

Yatırım Yeri Tahsisi: Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, Hazine arazilerinin yatırımcıya tahsis edilmesidir. (Bölgesel ve Stratejik yatırımlarda geçerlidir).

Kimler Yararlanabilir?

Anonim ve Limited Şirketler (En yaygın grup).

Şahıs Şirketleri (Gerçek kişiler).

Yabancı Sermayeli Şirketler (Türkiye’de kurulu).

Kooperatifler, Dernekler ve Vakıflar (İktisadi işletmeleri üzerinden).

Destek Oranı ve Tutarı

Destek Kalemi Destek Oranı Üst Limit Açıklama / Not
Vergi İndirimi (Öncelikli Yatırımlar) %60 Yatırıma katkı oranına göre (30%) Gelir veya kurumlar vergisinin indirimli uygulanması.
Vergi İndirimi (Hedef Yatırımlar) %60 Yatırıma katkı oranına göre (20%) Gelir veya kurumlar vergisinin indirimli uygulanması.
Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği Kademeli: 0-1-2-4-8-12 yıl 1. Bölge: %50 (1 yıl), 2. Bölge: %50 (2 yıl), 3. Bölge: %50 (4 yıl), 4. Bölge: %50 (8 yıl), 5. Bölge: %50 (8 yıl), 6. Bölge: %100 (12 yıl) İlave istihdam için asgari ücrete tekabül eden kısmın karşılanması.
Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği %100 6. Bölge: 10 yıl Sadece 6. Bölge için ilave istihdamın işçi hissesi.
Faiz veya Kâr Payı Desteği (Öncelikli Yatırımlar) %25 (Azami 12,5 puan) 24 milyon TL veya yatırımın %10’u TCMB bir hafta vadeli repo faiz oranı üzerinden.
Faiz veya Kâr Payı Desteği (Hedef Yatırımlar) %25 (Azami 12,5 puan) 12 milyon TL veya yatırımın %10’u Sadece 4., 5. ve 6. Bölgelerde; belirli sektörler hariç.
Makine Desteği %25 Yatırımın %15’i Birim fiyatı 2 milyon TL ve üzeri makine ve teçhizat.
Yatırım Yeri Tahsisi – – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı usul ve esasları çerçevesinde.

Destek Başvuru Süreci ve Danışmanlık Rolümüz

1

Stratejik Planlama ve Projelendirme

Yatırımın GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) kodlarının belirlenmesi ve kapasite raporu uyumluluğunun analizi yapılır.

Danışmanlık Rolümüz: Yatırımınızın "Genel Teşvik" yerine, daha yüksek hibeler içeren "Bölgesel" veya "Öncelikli" yatırım konularına girip girmediğini analiz ederiz. Yanlış GTİP kodu seçimi, milyonlarca liralık vergi avantajını kaybetmenize neden olabilir; biz bu riski ortadan kaldırırız.

2

E-TUYS Kaydı ve Başvuru

Firma tanımlama, yetkilendirme, makine teçhizat listelerinin sisteme yüklenmesi ve projenin Bakanlığa sunulmasıdır.

Danışmanlık Rolümüz: Bakanlık uzmanlarının talep edeceği formatta fizibilite raporları hazırlarız. İthal ve yerli makine listelerini optimize ederek, gümrük süreçlerinde sorun yaşanmamasını sağlarız. Başvuruyu e-imza ile tamamlar ve onay sürecini takip ederiz.

3

Yürütme, Revizyon ve Satınalma Yönetimi

Belge onaylandıktan sonra makinelerin alımı başlar. Fiyat değişiklikleri, makine değişimleri veya eklemeler bu süreçte olur.

Danışmanlık Rolümüz: En kritik aşamadır. Satın alma departmanınızla entegre çalışırız. Alınacak faturanın teşvik mevzuatına uygun kesilip kesilmediğini kontrol ederiz. Fiyatı değişen veya listede olmayan bir makine alınacaksa, önce sistemden revize işlemini yapar, onay aldıktan sonra faturayı kestiririz. Böylece cezai müeyyidelerden korunursunuz.

4

Tamamlama Vizesi (Kapanış)

Yatırım süresi bittiğinde, gerçekleşen harcamaların ve istihdamın devlete kanıtlanması ve dosyanın kapatılmasıdır.

Danışmanlık Rolümüz: Yeminli Mali Müşavir raporlarının hazırlanmasına refakat eder, Bakanlık ekspertiz heyetinin fabrika ziyaretini organize ederiz. Taahhüt edilen istihdamın ve makine parkurunun yerinde olduğunu teyit ederek dosyanızın sorunsuz kapanmasını sağlarız.

Dikkat Edilecek Hususlar

Yatırım Teşvik Mevzuatı, en ufak bir usul hatasında belge iptali ve cezai yaptırım (faiziyle geri ödeme) riski taşır. İşte dikkat etmeniz gereken 12 Altın Kural:

A. Başvuru ve Başlangıç Aşaması

  1. Fatura Tarihi Kuralı (En Önemli Kural): Teşvik belgesi başvuru tarihinden bir gün önce bile kesilen faturalar teşvik kapsamına alınmaz. Önce başvuru yapılmalı, sonra sipariş verilmelidir.

  2. Öz Kaynak Taahhüdü: Yatırımın finansmanında beyan edilen öz kaynak tutarının (genellikle toplam yatırımın en az %20’si), şirket sermayesi veya ortaklar tarafından karşılanabilir olduğu mali verilerle tutarlı olmalıdır.

  3. SGK ve Vergi Borcu Sorgusu: Belgeyi almak için borçsuzluk şartı yoktur ancak nakit destek ödemelerini (Faiz desteği, SGK prim desteği) alabilmek için şirketin devlete vadesi geçmiş borcu olmamalıdır.

  4. ÇED Belgesi Geçerliliği: Yatırım yeri değişirse veya kapasite artarsa, ÇED belgesinin de yenilenmesi gerekir. Aksi takdirde teşvik belgesi geçersiz sayılabilir.

 

B. Satın Alma ve Operasyon Aşaması

5. Makine Adı Uyumu: Teşvik listesinde “CNC Torna Tezgahı” yazarken, faturada “Metal İşleme Merkezi” yazarsa KDV istisnası uygulanmaz. İsimler ve teknik tanımlar birebir uyuşmalıdır.

6. İkinci El Makine Tuzağı: Yurt içinden ikinci el makine alımları teşvik kapsamında DEĞİLDİR. Sadece yurt dışından (ithal) ikinci el makine alımı, Bakanlığın özel izniyle mümkündür.

7. GTİP Kodu Hataları: İthal edilecek makinenin GTİP kodu yanlış girilirse, ürün gümrükte kalır. Gümrük müşaviriniz ile teşvik danışmanınızın koordineli çalışması şarttır.

8. Döviz ve Kur Farkları: İthal listelerdeki tutarlar döviz bazlıdır. Kur artışları nedeniyle bütçe aşılırsa, sistem üzerinden tutar revizyonu yapılmadan gümrük beyannamesi açılmamalıdır.

9. Leasing Süreci: Leasing ile alınacak makineler için, faturayı leasing şirketi keser. Bu işlem öncesinde leasing şirketinin sisteme “Finansal Kiralama Şirketi” olarak tanımlanması zorunludur.

C. Kapanış ve Hukuki Yükümlülükler

10. Asgari Yatırım Tutarı: Yatırım bittiğinde, kabul edilen harcamaların toplamı, bölge için belirlenen asgari tutarın (Örn: 1.5 Milyon TL veya 3 Milyon TL) altında kalırsa belge iptal edilir.

11. İstihdam Taahhüdü: Belgede “10 kişi istihdam edilecek” yazıyorsa, tamamlama vizesi başvurusunda SGK dökümünde bu artışın net olarak görülmesi gerekir.

12. 5 Yıl Satış Yasağı (Bloke): Teşvik kapsamında alınan makineler, yatırım tamamlansa dahi 5 yıl boyunca satılamaz, kiralanamaz veya devredilemez. Zorunlu hallerde Bakanlık izni gerekir. İzinsiz satış tespiti halinde, o makine için sağlanan tüm vergiler faiziyle geri istenir.

 

Danışmanlık Olarak Rolümüz ve Farkımız: Biz sadece evrak takibi yapmıyoruz; firmanızın “Mevzuat Koruma Kalkanı” oluyoruz. Değişen kararnameleri anlık takip ederek, yatırımınızı risklerden arındırıyor ve maksimum faydayı sağlamanızı garanti ediyoruz. E-TUYS yetkilendirmesinden tamamlama vizesine kadar tüm süreci yönetmek için bizimle iletişime geçin.