Marka tescili, bir işletmenin ürün veya hizmetlerini piyasadaki benzerlerinden ayırt etmesini sağlayan isim, logo, sembol, renk veya özgün işaretlerin hukuki koruma altına alınması sürecidir. Markalaşma sürecinin en önemli adımlarından biri olan tescil, yalnızca ticari itibarın korunmasını değil, aynı zamanda marka üzerindeki kullanım hakkının yasal güvence altına alınmasını da sağlar. Türkiye’de marka tescil işlemleri, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından yürütülmekte olup, sürecin eksiksiz ve doğru yönetilmesi markanın gelecekteki haklarının korunması açısından büyük önem taşır.
❓ Marka Tescili Neden Gerekli?
- 🔒 Hukuki koruma sağlar. Markanızı izinsiz kullananlara karşı yasal hak elde edersiniz.
- 💼 Ticari itibarınızı korur. Taklitlerin önüne geçer, marka değerini güçlendirir.
- 📈 Ekonomik bir varlık yaratır. Tescilli marka; devredilebilir, lisanslanabilir, hatta teminat olarak gösterilebilir.
- 🌍 Yurtdışı tescil süreçlerine temel oluşturur. Türkiye’de tescilli bir marka, Madrid Protokolü sayesinde diğer ülkelerde de koruma altına alınabilir.
⚖️ Marka Tescilinin Sağladığı Haklar
✅ Markanızı izinsiz kullananlara karşı dava açabilirsiniz.
✅ Lisans, franchise veya devir işlemleriyle ekonomik kazanç yaratabilirsiniz.
✅ Marka değeri, şirket bilançosunda maddi olmayan varlık olarak gösterilebilir.
✅ Yatırımcılar için markanızın tescilli olması güven unsuru oluşturur.
Tescil süreci, ön araştırma aşamasıyla başlar. Bu aşamada markanın daha önce başka bir kişi ya da kuruluş tarafından tescil edilip edilmediği veya benzer bir işaretin mevcut olup olmadığı kontrol edilir. Marka araştırması yapılmadan yapılan başvurular, benzerlik nedeniyle reddedilebilir; bu da hem zaman hem maliyet kaybına yol açabilir. Araştırmanın ardından marka başvuru formu hazırlanır ve markanın hangi mal veya hizmet sınıflarında kullanılacağı belirlenir. Türkiye’de marka sınıflandırması, Nice Sınıflandırması esas alınarak yapılır ve her sınıf için ayrı ücretlendirme uygulanır.
Başvuru aşamasında; marka örneği (örneğin logo veya sözcük işareti), başvuru sahibinin kimlik veya vergi bilgileri, ticaret sicil gazetesi, imza sirküleri, vekaletname (eğer bir vekil aracılığıyla başvuru yapılıyorsa) ve ücret dekontu gibi belgeler TÜRKPATENT’e sunulur. Başvuru tamamlandıktan sonra kurum, şekli inceleme yapar. Evraklarda eksiklik varsa, başvuru sahibine bunları tamamlaması için belirli bir süre tanınır. Şekli açıdan uygun bulunan başvurular, “mutlak ret nedenleri” bakımından incelenir. Bu aşamada, markanın ayırt edici nitelikte olup olmadığı, genel veya tanımlayıcı ifadeler içerip içermediği değerlendirilir.
İnceleme aşamasını geçen marka başvurusu, Resmî Marka Bülteni’nde ilan edilir ve üç ay süreyle üçüncü kişilerin itirazına açık hale gelir. Bu dönemde, benzer veya aynı markaya sahip olan kişiler, tescil işleminin iptali veya reddi için itirazda bulunabilirler. İtiraz gelmemesi veya yapılan itirazların reddedilmesi durumunda başvuru kesinleşir ve marka tescil belgesi düzenlenir. Tescil edilen marka, ilk başvuru tarihinden itibaren 10 yıl boyunca korunur ve bu süre her 10 yılda bir yenilenebilir. Yenileme işlemi yapılmadığı takdirde marka koruması sona erer.
Türkiye’de Marka Tescil Süreci Nasıl İşler?
Türkiye’de marka tescil yetkisi TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) nezdindedir. Süreç temel olarak 4 adımdan oluşur:
-
Ön Araştırma: Markanızın aynısının veya benzerinin daha önce tescil edilip edilmediği kontrol edilir. Bu, ret yememek için en kritik adımdır.
-
Başvuru ve Sınıflandırma: Markanızın faaliyet göstereceği sektörler (NICE sınıfları) belirlenir ve başvuru yapılır.
-
İnceleme ve Yayın: Kurum başvuruyu şeklen ve hukuken inceler. Uygun bulunursa “Marka Bülteni”nde 2 ay süreyle yayınlanarak itirazlara açılır.
-
Tescil Belgesi: İtiraz gelmezse veya itirazlar reddedilirse, tescil ücreti ödenir ve 10 yıllık koruma başlar.
Sınırları Aşın: Yurtdışı Marka Tescili
Sıkça düşülen bir hata şudur: “Markamı Türkiye’de tescil ettirdim, artık tüm dünyada koruma altındayım.” Maalesef hayır.
Marka tescilinde “Mülkilik İlkesi” geçerlidir. Markanız sadece tescil edildiği ülkede korunur. İhracat yapıyorsanız veya global hedefleriniz varsa yurtdışı tescili şarttır.
Yurtdışı Tescil Yöntemleri
| Özellik | 1. Madrid Protokolü (WIPO) | 2. Avrupa Birliği Markası (EUTM) | 3. Ülkesel (Ulusal) Başvuru |
| Koruma Kapsamı | Seçeceğiniz üye ülkelerde (130+ ülke arasından seçim yapılır). | 27 Avrupa Birliği üyesi ülkenin tamamında geçerlidir. | Sadece başvuru yapılan tek bir ülkede geçerlidir. |
| Başvuru Yeri | Türkiye’den (TÜRKPATENT) aracılığıyla WIPO’ya yapılır. | İspanya’daki EUIPO ofisine doğrudan yapılır. | Hedef ülkenin kendi Patent Ofisine yapılır. |
| Maliyet Durumu | Çoklu ülke başvurularında en ekonomik yöntemdir. Marka tescil fiyatları açısından uygundur. | Tüm AB pazarını hedefleyenler için çok avantajlıdır. | Her ülke için ayrı ücret ve vekil masrafı çıktığından en pahalı yöntemdir. |
| Dil ve Para Birimi | Tek dil (İngilizce) ve tek para birimi (İsviçre Frangı – CHF). | Tek dil (AB dillerinden biri) ve Euro (€). | Her ülkenin kendi yerel dili ve para birimi. |
| Avantajları | Tek dosya üzerinden yönetim kolaylığı sağlar. Süreç hızlıdır. | Tek başvuru ile dev bir pazarda (AB) koruma sağlar. | Türkiye’deki markanızdan bağımsızdır. Esnek yönetim sağlar. |
| Dezavantajları / Riskler | İlk 5 yıl Türkiye’deki markanıza bağımlıdır. TR’deki marka iptal olursa, tüm dünyada iptal olur (Central Attack). | Bir ülkede bile reddedilirse, tüm AB’de reddedilmiş sayılır (“Ya hep ya hiç” kuralı). | Her ülke için o ülkeden bir marka vekili bulma zorunluluğu vardır. Süreç takibi zordur. |
| Kimin İçin Uygun? | Dünyanın farklı kıtalarına (Örn: ABD, Çin, Rusya aynı anda) ihracat yapanlar. | Sadece Avrupa pazarını hedefleyen işletmeler. | Sadece 1-2 spesifik ülkeye (Örn: Sadece Irak) ihracat yapacak olanlar. |
Yurtdışına açılmak istiyor ancak Euro ve İsviçre Frangı üzerinden ödenen başvuru ücretleri gözünüzü mü korkutuyor? Ticaret Bakanlığı, Türk markalarının dünya pazarında yer alması için harika bir teşvik programı sunuyor.
Şirketiniz, yurtdışında gerçekleştireceği marka tescil harcamaları için “İhracat Destekleri” kapsamında devletten hibe alabilir.
Destek Programının Detayları Nelerdir?
Ticaret Bakanlığı, belirli şartları sağlayan şirketlerin yurtdışı marka tescil harcamalarını destekler.
-
Destek Oranı: Harcamalarınızın %50’si devlet tarafından size geri ödenir. (Hedef ülkeye göre bu oran %60-70’e kadar çıkabilir).
-
Neler Kapsama Dahil?
-
Marka tescil başvuru ücretleri.
-
Marka araştırma ve inceleme ücretleri.
-
Yurtdışındaki ofislere ödenen avukatlık/vekillik ücretleri.
-
Bu konuda bizimle irtibata geçebilirsiniz. Daha detaylı bilgi için Yurt Dışı Marka Tescil Desteği
📂 Gerçek Vaka: Burger King Neden Avustralya’da “Burger King” Değil?
Durum: Amerikan fast-food devi Burger King, 1970’lerde küresel genişleme stratejisi kapsamında Avustralya pazarına girmek ister.
Sorun: Şirket Avustralya’ya geldiğinde şok edici bir gerçekle karşılaşır: Adelaide şehrinde küçük bir paket servis dükkanı, “Burger King” ismini çoktan tescil ettirmiştir. Dev firma, yerel dükkan sahibine ismi satın almayı teklif eder ancak anlaşma sağlanamaz.
Sonuç: Milyar dolarlık bir şirket olmasına rağmen Burger King, marka hukuku karşısında çaresiz kalır. Avustralya pazarında “Burger King” ismini kullanamaz. Bunun yerine sadece bu ülkeye özel olarak “Hungry Jack’s” ismini yaratmak ve tüm kurumsal kimliğini buna göre değiştirmek zorunda kalır. Bugün hala Avustralya’da Burger King tabelası göremezsiniz.
💡 Çıkarılacak Ders: Marka tescilinde “önce gelen kazanır” kuralı işler. Dünyanın en büyük firması da olsanız, bir ülkede o ismi sizden önce biri tescil ettirdiyse, o ismin hakları ona aittir. Erken tescil, markanızın geleceğini kurtarır.
🧠Marka Tescilinde Sıkça Yapılan 5 Kritik Hata
Marka tescil süreci teknik detaylarla doludur. Başvuru sahiplerinin en sık düştüğü hataları ve dikkat etmeniz gereken hayati hususları sizin için derledik. Bu hatalar başvurunuzun reddedilmesine veya tescilinizin iptal olmasına neden olabilir.
1. Ticaret Unvanı ile Markayı Karıştırmak
Bir limited veya anonim şirket kurduğunuzda aldığınız Ticaret Unvanı (Örn: ABC Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.), marka tescili yerine geçmez. Ticaret unvanı sizi sadece Ticaret Sicili’nde tanımlar. Markanızı (Örn: ABC Lezzetleri) ürünlerinizin üzerinde veya tabelanızda korumak için mutlaka TÜRKPATENT nezdinde ayrı bir marka başvurusu yapmalısınız.
2. “Tanımlayıcı” İsimler Seçmek
Marka hukukunda en temel kural “ayırt edicilik”tir. Sattığınız ürünün veya hizmetin cinsini, vasfını veya kalitesini belirten kelimeler tek başına marka olamaz.
-
Hatalı: Elma satmak için “Taze Kırmızı Elma” markası (Tescil edilemez, çünkü bu herkesin kullandığı bir tanımdır).
-
Doğru: Elma satmak için “Gümüş Isırık” markası (Ayırt edicidir).
3. Sınıflandırma Hatası (NICE Sınıfları)
Markalar her sektörde değil, sadece tescil edildikleri sınıflarda korunur.
Önemli: Eğer bir restoran işletiyorsanız (Hizmet sektörü – 43. Sınıf), ancak markanızı yanlışlıkla sadece gıda ürünleri sınıfında (Et, süt vb. – 29. Sınıf) tescil ettirirseniz; başka biri restoran hizmetleri için aynı ismi alabilir ve tabelanızı indirtebilir. Faaliyet alanınızı doğru belirlemek hayati önem taşır.
4. Renk ve Logo Değişiklikleri
Başvuru sırasında sunduğunuz logo ile ticari hayatta kullandığınız logonun birebir aynı olması önerilir. Tescil belgesindeki markayı 5 yıl boyunca kullanmazsanız (veya çok farklı bir versiyonunu kullanırsanız), “kullanmama nedeniyle iptal” davasıyla karşılaşabilirsiniz. Markanızı nasıl kullanacaksanız, öyle tescil ettirin.
5. Marka İzleme (Takip) Yapmamak
Markanızı tescil ettirmek sürecin sonu değildir. Tescilden sonra, sizin markanıza benzeyen yeni başvuruları takip etmeniz gerekir. TÜRKPATENT, benzer markaları bazen gözden kaçırabilir veya yayınlayabilir.
-
Dikkat: Sizin markanıza çok benzeyen bir başvuru bültende yayınlandığında itiraz etmezseniz, o marka da tescil edilir ve piyasada iki benzer marka oluşur. Bu nedenle aylık marka bülten takibi yaptırmak, tescil kadar önemlidir.
Marka tescili yalnızca hukuki bir zorunluluk değil, aynı zamanda işletmelerin uzun vadeli yatırım stratejisinin bir parçasıdır. Tescilli markalar, lisanslama, franchise verme, devretme veya rehin verme gibi ekonomik işlemlerde kullanılabilir ve markaya maddi bir değer kazandırır. Ayrıca tescil sayesinde, markanın izinsiz kullanımı veya taklit edilmesi durumunda hak sahibi yasal yollara başvurarak marka hakkını koruyabilir. Bu nedenle, markalaşma sürecinin en başında profesyonel destek alınması, hem başvurunun hatasız yapılmasını hem de markanın uzun vadede stratejik bir varlık olarak yönetilmesini sağlar.
🚀 Markanızın tescile uygun olup olmadığını merak ediyor musunuz? Ücretsiz marka ön araştırması için bizimle iletişime geçin! İletişim